Plastik Nedir?
Kalıba dökme, haddeleme ya da herhangi başka bir teknikle kolayca biçimlendirilebilen çok
çeşitli yapay malzemelerin ortak adi. Plastik sözcüğü, "biçimlendirme" anlamındaki Yunanca
plastikos sözcüğünden gelir. Bazen kauçuk ve benzeri öbür doğal ürünler plastik tanımına
sokulmakla birlikte, modern tanımlama da plastiklerin dışında tutulur. Reçineler ile plastikler
arasındaki ayrımı yapmak da zordur. Yapay malzemelerin çoğu hem reçine, hem de plastik
olarak adlandırılabilir. Eskiden reçine sözcüğü, kaplama maddelerinin bileşimlerindeki doğal
ürünlerin yerine geçebilen ürünler için, plastik sözcüğü de üretim sırasında bir kalıplama
işleminden geçen malzemeler için kullanılmıştır. Plastiklerin büyük bölümünün en önemli özelliği,
ısıtıldıklarında erimeden yumuşamaları ve yumuşak haldeyken mekanik yollarla kolayca
biçimlendirilebilmeleri, soğutulduklarında ise yeniden sertleşmeleridir. Bu özellik plastiklerin molekül yapısından kaynaklanır. Plastikler çok polimer molekülleri ağından oluşur; polimerler, isi
  altında gevşeyerek ayrılan,soğuduklarında ise tekrar iç içe geçen uzun molekül zincirleri oluşturur. Bu polimer zincirleri
  London, Van der Waals ve dağılma kuvvetleri gibi oldukça zayıf ya da hidrojen bağları ve dipol-dipol etkileşimleri gibi daha
  güçlü kuvvetlerce bir arada tutulurlar. Malzeme ısıtıldığında bu kuvvetler zayıflar ve iç içe girmiş polimer zincirleri ayrılarak
  birbirlerinin üzerinden kayar. Malzeme soğutulduğunda da yeniden bir ağ oluşturacak biçimde iç içe geçerek sertleşirler.
  Bütün plastikler bir polimerleştirme süreci sonucunda elde edilir. Plastik maddeler, ısıl sertleşirler (termoset) ve ısıl
  yumuşarlar (termoplastik) olmak üzere baslıca iki sınıfa ayrılır. Isıl sertleşir reçineler ısıtıldıklarında çözünmez ve erimez.
  Fenolik reçineler, furan reçineleri, aminoplastlar, alkiller ve doymamış asit polyesterleri, epiksi reçineler, poliüretanlar ve
  silikonlar isil sertleşir reçine türleridir. Isıl yumuşarlar reçineler ise, ısıl sertleşir reçinelerin tersine, birçok kez eritilip
  sertleştirilebilir. Selüloz türevleri, katılma polimerleri (Polyetilen, polipropilen, vinil akrilikler, flüorokarbon reçineleri ve
  polistirenler gibi) ve yoğunlaşma polimerleri de (naylonlar, Polyetilen tereftalat, polikarbonatlar ve poliamitler gibi) ısıl
  yumuşar reçinelerdir.Kömür ve selüloz gibi doğal kaynaklardan da plastik üretilmekle birlikte, en önemli plastik hammaddesi
  kaynağı petroldür. Plastikler çok çeşitli yöntemlerle biçim verilebilir. Toz halindeki plastiğin, sıcak ya da soğuk bir hazne
  içinde vidalı bir taşıyıcıyla eritilip sıkıştırılarak bir düseden çekildiği ekstrüzyon yöntemi basta gelen plastik isleme
  tekniklerinden biridir. Ayrıca haddeleme, hidrolik preslerde ısıl sertleştirme, püskürtme yoluyla kalıplama, santrifüj
  hareketinden yararlanarak döndürme yoluyla kalıplama, ısıl biçimlendirme, vakum altında kalıplama, baskı altında levha
  haline getirme, dökme gibi başka plastik isleme teknikleri de vardır. Plastik ürünlere daha sonra mekanik yollarla ya da
  lazerle değişik biçimler verme, ses üstü yolla kaynak yapma, isinim yoluyla isleme gibi bitirme işlemleri uygulanabilir.Kolayca
  islenebilen, ucuz, hafif ve yenime karsı dayanıklı malzemeler olan plastikler pek çok uygulamada metallerin yerini almıştır.
  Sanayide ve evlerde çok çeşitli plastik ürünler kullanılmaktadır.

                                                     Plastiğin Tarihçesi
  İlk yari-sentetik plastik bir kaza sonucu keşfedilmiştir. 1848 yılında İsveçli kimyacı Christian
  Friedrich Schoenbein (1799-1868) sülfürik ve nitrik asit karışımını laboratuarda
  kaynatmaktadır. Karışım yere dökülür ve Schoenbein pamuktan yapılmış önlüğü ile yeri
  siler, önlüğü suyla durular ve kuruması için sıcak sobanın üstüne asar. Önlük kuruduktan
  hemen sonra birden alevler saçarak yanar ve kül olur. Artik nitroselüloz (guncotton)
  keşfedilmiştir. İlk elde edilen plastik ise, İngiliz kimyacı ve mucit Alexander Parkes'in
  1862'de nitroselülozu bitkisel yağlar ve çok az kâfur ile yumuşatarak geliştirdiği
  "Parkesin"dir. ABD'li matbaacı John Wesley Hyatt ise kâfurun plastikleştirme etkisini
  keşfederek 1869'da selüloitin patentini aldı. 1909'da ABD'li kimyacı Leo Hendrik Baekeland
  fenol ve formaldehitten, tümüyle yapay plastik malzeme olan bakaliti hazirladi. Daha sonra
  molekül fiziği ve makro moleküller konusundaki gelişmeler sonucunda da naylon, Polyetilen, polivinil klorür (PVC), poliüretan
  gibi pek çok başka plastik türü geliştirildi.
 

PLASTİK SANAYİ ÜRÜNLERİ
(B.Y.K. Kararı: 1997/221)

1.     TERMO PLASTİK ÜRÜNLERİ İMALATI 

A.   ENJEKSİYON ÜRÜNLERİ İMALATI: 

Kapasite Hesabı:
a) Enjeksiyon kalıplama kapasitesi enjektörlerin katalog gramajlarına göre bulunur.  Tablo 1’den  enjektör  gramajına  karşılık  gelen  günlük (8 saatlik) plastik madde sarfiyatı (E) bulunur.

• Katalog gramajları plastik hammadde cinsine bağlı olarak tespit edildiği için. Tablo 1’den enjektör gramajına karşılık gelen günlük plastik hammadde sarfiyatı (E) katologda belirtilen plastik cinsinden bulunmuş olur.

               K (kg/yıl)= E (kg/gün) x 300 x R

E (kg/gün): Günlük plastik sarfiyatı (Tablo 1)

R             : Randıman faktörü (Tablo 2’den)

b) Şayet enjektörlerin katalog değerleri bilinmiyorsa, enjeksiyon pistonunun çapı (D) ile enjektör silindirinin (strok)  boyu alınarak (L) bulunan hacime (D².L/4), Tablo III’te verilen yoğunluktaki plastik doldurulduğu kabul edilmek (doldurma yoğunluğu) suretiyle enjektör gramajı bulunur. 

Enjektör Gramajı= Silindir Hacmi (cm³) x Doldurma Yoğunluğu (gr/cm³)

·         Yıllık kapasite (a) şıkkındaki gibi hesaplanır.

c) Büyük gramajlı (6000 gr’ın üzerinde) ve özel imalat yapan enjeksiyon makinalarının kapasite tespiti:

K (kg/yıl)= (A/1000) x 60 /B x 8 x 300 x R

formülünden bulunur.

A: Bir şarjda yüklenen plastik miktarı, gr.

B: Şarj süresi (doldurma-boşaltma dahil), dak.

R: Randıman (Tablo II’den)

Tablo I- Günlük (8 Saatlik) Plastik Hammadde Sarfiyat Cetveli

NOT: Cetvelde belirtilmeyen gramajlar için günlük kapasite enterpolasyon ile bulunur.  

Tablo II- Enjektör Türlerine Göre Randımanlar:

Enjektörler                                       Randıman Faktörü (%)

1- Basit Enjektörler                                    35

2- Dik Enjektörler                                       45

3- Yarı Otomatik Yatık Enjektörler                60

4- Tam Otomatik Enjektörler                        85

 Tablo III- Plastik Yoğunlukları ve Verim Katsayıları Cetveli:

NOT: Diğer plastiklerde ise doldurma verimi ortalama % 80 alınır, plastik yoğunluğu ile çarpılarak enjektör doldurma yoğunluğu bulunur.

• Bu tablo enjeksiyon katolog gramajı bilinmediği zaman kullanılır.

  d) Döner tablalı enjeksiyon kalıplama (injection moulding):

·        Döner tablalı ve çok istasyonlu olan bu tür imalatlarda ayakkabı, terlik, taban, şişe vb. ürünlerin imalatı yapılır.

      ·         Kapasite tespitinde, döner tabladaki istasyon sayısı, kalıp adedi, mamul gramajı ile döner tablanın tur süresi tespit edilerek yıllık kapasite hesaplanır.

N (Adet/yıl)= n x (60/t) x 8 x 300 x R

n: İstasyon sayısı

t: Bir tam turun süresi, dak.

R: Randıman (% 70-90)

K (Ton/yıl)= N (adet/yıl) x Ürün Ağırlığı

B- BUDİNOZLER (EKSTRUDERLER):

1.1. Plastik Film Makinaları (Blown film)

·         Budinozde sonsuz vida çapı mm. olarak ölçülür ve saatte kullanabileceği hammadde miktarı aşağıdaki cetvelden tespit edilir.

·         Bilgisayar kontrollu ve nümenik olmayan Film budinözlerinde kapasite tespiti budinözün vida çapı ölçülmek ve yüklü vaziyette devir sayısı bulunmak suretiyle yapılır.

Vida Çaplarına Göre Sarfiyat Cetveli

NOT: Cetvelde belirtilmeyen çaplar için sarfiyat enterpolasyon ile bulunur.

·         Cetvelde verilen rakamlar, sonsuz vida yüklü vaziyette ve dakikada 60 devir yaptığına göre hesaplanır. Sarf edilen hammadde sonsuz vida devir sayısı ile doğru orantılı olduğundan sonsuz vidanın yüklü vaziyette azami devir sayısı (D.S) tespit edilir ve gerçek sarfiyatı orantı ile hesaplanır.

·         Ancak, devir sayısı azami 60 d/dak. kabul edilir. Randıman faktörü (R), makinanın eskilik yenilik durumuna göre % 70-90 alınır. Yıllık kapasite:

K (kg./yıl)= A x 8 saat x 300 x (D.S./60) x R

A (kg/saat): Saatlik sarfiyat (cetvelden)

1.2.- Plastik Şişirme Makinaları (Blown Moulding):

·         Şişe, bidon, vb. mamullerin yapıldığı makinalardır. Bu makinadaki istasyon sayısı ve her istasyon sayısı ve her istasyondaki kalıp veya göz sayısı ile dakikada yapılan baskı sayısı ve mamul gramajı tespit edilir. Randıman makinasının teknolojik özelliğine göre % 70-90 alınır.

K (kg./yıl)= N x 60 x 8 x 300 x R

N: Dakikadaki baskı sayısı

NOT:

1. Çift vidalı budinözlerde kapasite tek vidalılarda olduğu gibi hesaplanır, bulunan miktara % 50 ilave yapılır.

2. Yüksek devirli (120-150-200-400 d/dak. gibi) adyabatik makinaların kapasiteleri vida çaplarının esas alınması suretiyle bu bölümün 4. sahifesindeki cetvelde gösterilen saatlik sarfiyatın 2 katı alınarak hesaplanır. 120’den aşağı devirli makinalarının kapasite hesabı ise devirleri ne ise ona göre yapılır.

3. Plastik eşya imalatında termoplastik hammaddeler toplamının binde 5’i oranında plastik boyası ve binde 5’i oranında titan dioksit verilir. Bu miktar hammaddeden düşülmez.

4. Titandioksit toz yerine, içinde % 50’nin üzerinde titandioksit ihtiva eden masterbatch (plastik + titandioksit karışımı granül) kullanıldığı takdirde, işlenen termoplastik reçinenin % 5’i oranında masterbatch verilir. Bu miktar işlenen hammadde miktarının içindedir.

Copyright © 2008 by The SORTE DESIGN Group.